Para Politikasında Beklenti Yönetiminin Önemi
Para politikası alanında beklenti yönetiminin önemi büyüktür. Aslında, para politikasının sanatsal yönü beklenti yönetimi olarak nitelendirilebilir. Merkez bankaları, beklenti yönetiminde uzun yıllar boyunca yalnızca finans piyasalarını dikkate aldılar. Bu durum, oldukça ciddi bir hata olarak değerlendirilebilir. Ancak, birçok merkez bankası için bu, bir hata olmaktan çok ideolojik bir tercih niteliğindeydi.
Fiyat istikrarını sağlamakla görevli bir kurumun, öncelikle haneleri ve şirketleri ikna etmesi gerekmektedir. Çünkü mal ve hizmet fiyatlarının belirlenmesinde etkili olan iki ana aktör bunlardır. Haneler, tüketim alışkanlıklarını belirleyen tarafken, şirketler ise talep ve maliyet unsurlarını göz önünde bulundurarak fiyatlandırma yapmaktadır. Finansal piyasalar bu denklemin içinde önemli bir rol oynamaktadır; fakat enflasyon açısından belirleyici olan esas aktörler haneler ve şirketlerdir. Bu nedenle, yalnızca finans piyasalarını yönlendirmeye çalışarak para politikasını etkili bir biçimde yönetmek mümkün değildir.
Merkez Bankalarının Değişen Yaklaşımları
Merkez bankaları, bu gerçeği 2008 ekonomik krizinin ardından daha iyi kavrayabilmiştir. İletişim teknolojilerinin yaygınlaşmasıyla, daha fazla insan ve şirket sosyal medya platformlarına yönelmiş, bu durum politika yapıcıların bakış açılarını etkilemiştir. Koronavirüs pandemisi sırasında yaşanan üretim sorunları ve fiyat artışları, bu konuda başka bir dönüm noktası olmuştur. Son yıllarda merkez bankaları, hanehalkı ve şirket beklentilerini daha fazla dikkate almaya başlamışlardır. Bu kapsamda, bu gruplara yönelik daha fazla ölçüm ve saha çalışması gerçekleştirmeye yönelmişlerdir.
Beklenti Yönetiminde Yeni Gelişmeler
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) da bu alana yönelik çalışmalara önem vermektedir. "Reel Sektöre İktisadi Mercek" (RESİM) çalışması, bu bağlamda dikkat çekici bir girişimdir. TCMB, son bir iki yıldır sadece reel sektör değil, hanehalkı tarafını da daha yakından izlemeye çalışmaktadır. Bu çerçevede, "Hanehalkı Beklenti Anketi" adlı saha çalışması daha nitelikli bir hale getirilmiştir. Bu anketin yeni versiyonunun ilk sonuçları bu hafta kamuoyuna duyurulmuştur.
Hanelerin 12 ay sonrası için enflasyon beklentisi yüzde 48.81 olarak açıklanmıştır. Bu rakam, piyasa katılımcılarının beklentisinin (yüzde 22.10) oldukça üzerinde bir seviyededir. Bu durum sürpriz olarak değerlendirilemez; zira ABD'den Yeni Zelanda'ya kadar pek çok ülkede benzer bir eğilim gözlemlenmektedir. Hanelerin enflasyon beklentileri, geçmiş enflasyon ve satın alma gücü deneyimlerine daha fazla dayanmaktadır. İnsanlar, piyasa profesyonelleri gibi tahmin modelleri oluşturarak hareket etmemektedir. Bu nedenle, hanehalkı beklentilerinde önemli olan, seviyeden ziyade eğilim ve gruplar arasındaki farklılıklardır.
Beklentilerdeki Cinsiyet Farklılıkları
Kadınların enflasyon beklentilerinin erkeklerden daha yüksek olduğu gözlemlenmektedir. Çarşı ve pazar işlerini çoğunlukla kadınların yürütmesi nedeniyle, onların beklentilerinin daha karamsar olması anlaşılabilir bir durumdur. Asgari ücret veya daha düşük gelire sahip hanelerin enflasyon beklentisi yüzde 49.5 iken, iki asgari ücret ve üzeri gelire sahip olanların beklentisi yüzde 46 seviyesindedir. Haneler, fiyatların en çok gıda ile yakıt ve enerji kalemlerinde artacağına inanmaktadırlar. Kira ise üçüncü sırada yer almaktadır.
Ekonomik Güven Endeksi Durumu
Ekonominin durumunu gösteren bir başka önemli ölçüt ise 'Ekonomik Güven Endeksi'dir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan Şubat 2026 verilerine göre, güven endeksi Mart 2025'ten bu yana ilk kez 100 seviyesinin üzerine çıkmıştır. Bu durum, endeksin 'iyimser' bölgeye geçtiğini göstermektedir. Alt kırılımlara bakıldığında, reel sektör güveninin tarihsel ortalamanın üzerinde olduğu görülmektedir. Tüketici güven endeksi ise tarihsel ortalamasının hafif altında kalmaktadır. Tüketici tarafındaki verilere bakıldığında ise dikkat çekici bir gelişme bulunmaktadır. Gelecek 12 aylık dönemde hanelerin maddi durum beklentisi, Mayıs 2023'ten sonraki en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Beklentilerdeki bu iyimserlik havasını sürdürebilmek, 2026 yılı açısından önemli bir sınav olacaktır. Enflasyonun düşmesi ve ekonomideki iyileşme için öncelikle haneleri bu duruma inandırmak gerekmektedir.
