Mart Ayı Enflasyonu Üzerine Değerlendirmeler
İki hafta önce, 10 Mart’ta bu ayın enflasyonunun yaklaşık yüzde 5 civarında olabileceğini belirtmiştim. O dönemde bu oran yüksek bulunmuş ve “O kadar da olmaz” şeklinde tepkiler gelmişti. Peki ya şimdi? Görünüşe göre yüzde 5’e razı olunmuş gibi bir hava var.
Savaşın Ekonomik Etkileri
ABD ve İsrail’in saldırılarıyla başlayan savaş, beklenenden daha büyük sorunlara yol açmakta. Başlangıçta yalnızca ham petrol fiyatlarının artışıyla sınırlı olacağı düşünülen olumsuz etkilerin, diğer ürünleri de kapsayarak genişleyeceği ve tüm ekonomileri olumsuz yönde etkileyeceği ortaya çıktı. Türkiye, enerji, petrokimyasal ürünler ve gübre gibi alanlarda dışa bağımlı olduğundan, bu sorunlardan ciddi şekilde etkilenecek.
Ham petrol fiyatları ve bu fiyatlardan kaynaklanan akaryakıt zamları, tek başına büyük bir sorun teşkil etmekte. Eşel mobil uygulamasının motorin üzerindeki ÖTV'yi sıfırlaması, zamların tamamen pompaya yansımasına yol açtı. Geçtiğimiz hafta motorine yapılan 6 lira civarındaki zammın yalnızca 48 kuruşu eşel mobil kapsamında ÖTV ile karşılandı. Yarın yapılması beklenen 6 liranın üzerindeki zam ise tamamen pompaya yansıyacak.
Yarın Beklenen Zamlar
Yarından itibaren motorine 6 liranın üzerinde bir zam geleceğini ifade ettim. Benzine de yarından itibaren 1 liranın biraz üzerinde bir artış bekleniyor. Eğer benzin ve motorin fiyatları yarınki zamlarla ay sonuna kadar değişmeden kalırsa, ortaya çıkacak tablo şöyle olacak:
Bu zamların dolaylı etkileri oldukça önemli. Örneğin, motorin zammının "kişisel ulaşım araçları" dışındaki araçlarda kullanımının etkisi TÜFE’de gözlemlenmez. Ancak, bu dolaylı etkiler, taşımacılık maliyetlerindeki artış nedeniyle pazardaki meyve ve sebze fiyatlarına yansıyacaktır.
TÜFE Üzerindeki Etkiler
TÜFE kapsamındaki “kişisel ulaşım araçları için yakıt ve yağlar” grubunda, en yüksek artışın gözlemlendiği ilk on ay ve bu aylardaki TÜFE artışı, mart ayı için bir gösterge sunuyor. Mart ayı şu an için hesaplanabilen yüzde 10,76’lık artışla dokuzuncu sırada yer almakta.
Diğer aylarda yüksek artış görülen gruptaki değişim ile TÜFE değişimi arasında bir bağlantı olduğu gözlemleniyor. Bu durumda, mart ayı için de yaklaşık yüzde 5 civarında bir TÜFE artışı beklenebilir.
“Bu nasıl olacak?” sorusu akla gelebilir. Motorin fiyatı üzerinden açıklamaya çalışayım. Eğer motorine yarın 6 liranın üzerinde bir zam gelirse, fiyat 77 liraya yükselecek; mart ayı ortalaması ise 68 lira seviyesinde kalacak.
Enflasyon hesaplaması, aylık ortalama fiyatlar dikkate alınarak yapıldığı için, nisan ayında motorin fiyatı 77 lirada sabit kalırsa, nisan ayı ortalaması da 77 lira olacak. Bu durumda, mart ortalaması olan 68 liradan nisan ortalaması olan 77 liraya geçişin oranı yüzde 13 olarak hesaplanacak ve bu da enflasyon hesaplamalarına dahil edilecek.
Gelecek Ayların Tahminleri
Artık mart, nisan ve sonraki ayların TÜFE artışını yalnızca akaryakıt fiyat artışları üzerinden tahmin etmek yanıltıcı hale geldi. Zira, içinde bulunduğumuz birkaç ayda yaşanacak artışın önemi kalmadı. Toplumun geniş bir kesimi, yıllardır her türlü zammı normal karşılama eğiliminde ve bu kez durum daha da farklı. Savaş psikolojisi nedeniyle bu kabullenme durumu daha belirginleşti. Fiyat belirleme gücüne sahip olanların bu durumu istismar etmesi de fiyatları oldukça yükseltti.
Petrokimyasal ürünlerin önemli bir kısmı Hürmüz Boğazı üzerinden geçmekte. Aynı durum gübre tedariki için de geçerli. Bir sanayi ürününün hammaddesinin geç temin edilmesi, üretim sürecini geciktirebilir. Ancak zamanında atılamayan gübrelerin neden olduğu üretim kaybını telafi etmek mümkün olmayabilir.
Dolayısıyla, tarım ürünleri üretiminde ciddi sorunlar yaşanma riski bulunmaktadır. Türkiye, gıda enflasyonunda zaten dünya genelinde ilk sıralarda yer almakta ve gübre kaynaklı arz sorunu, bu enflasyonu daha da yukarılara taşıma potansiyeline sahip.
Tüm bu faktörler bir araya geldiğinde, artık mart enflasyonunun ne olacağı üzerinde fazla durmaya gerek yok. Ne yazık ki, önümüzdeki aylar hatta belki de yıl kaybedilmiş durumda.
